Site icon Shop Duong Thanh

Chăm sóc trẻ sơ sinh theo hướng dẫn từ bác sĩ và chuyên viên

Sơ sinh là giai đoạn tính từ lúc sinh ra đời cho đến 30 ngày tuổi. Đây là một giai đoạn thử thách đối với cơ thể non nớt của trẻ để trẻ làm quen với môi trường bên ngoài tử cung. Mặt khác sự phát triển toàn diện của trẻ sơ sinh cũng chịu ảnh hưởng rất lớn từ sự chăm sóc của bậc cha mẹ trong giai đoạn này từ Nhiệt độ trẻ sợ sinh cho tới cách tiêu hoá dinh dưỡng của trẻ . Người chăm sóc cần nắm rõ các đặc diểm về sinh lý , bệnh lý riêng của từng trẻ để chăm sóc, nuôi dưỡng và điều trị cho đúng cách.

Cẩm nang chăm sóc trẻ sơ sinh gồm có:

  1. Đặc điểm sinh lý
  2. Cách chăm sóc trẻ sơ sinh
  3. Cách nuôi dưỡng trẻ sơ sinh
  4. Bệnh lý

1.Đặc điểm sinh lý

Hệ cơ quanĐặc điểm sinh lý
Hệ hộ hấpNhịp thở 40-60 lần/1 phút và dễ thay đổi, rối loạnCó những cơn ngưng thở sinh lý (<15 giây)Cơn ngưng thở là bệnh lý khi > 15 giây và/hoặc kèm tím tái, nhịp tim chậm
Chức năng điều nhiệtDễ mất nhiệt, khả năng tạo nhiệt kém khiến dễ bị hạ thân nhiệtNăng lượng dự trữ chỉ đủ cung cấp trong vòng 2-3 giờ sau sinhChất sinh nhiệt chủ yếu của trẻ lúc này là Glucose. Nhưng Lipid là chất có vai trò quan trọng không thể thiếu.
Chuyển hóaTỷ lệ nước trong cơ thể caoDễ phù trong những giờ đầu và sụt cân sinh lý (giảm 10-15% cân nặng trong 1 tuần đầu)Dự trữ Glycogen chỉ có ở trẻ > 35 tuầnHầu như không có chuyển hóa Protid trong 5 ngày đầu do thiếu men
Thần kinhBề mặt não ít nếp nhăn (đặc biệt ở trẻ sinh non). Mật độ và kích thước tế bào thần kinh tăng dần theo tuổi.Mạch máu có tính thấm cao, rất dễ bị xuất huyết não
ThậnTrong những ngày đầu, chức năng cầu thận kém nên trẻ ít thải các chất điện giải, kể cả chất độc đối với cơ thể.
GanMen gan có thể tăng cao trong những ngày đầu do gan bị hoại tử (khi thiếu Oxy hoặc ngạt khi sinh)Chức năng gan chưa hoàn thiện, đặc biệt ở trẻ sinh non.Trẻ càng đẻ non, vàng da càng nặng và kéo dài dễ đưa đến vàng da nhân
Tim mạchTim tương đối to, nhịp tim 120-160 lần/1 phútThể tích máu cao: 80ml/1kgThành mạch dễ vỡ, dễ xuất huyết, nhất là trong điều kiện thiếu Oxy
Miễn dịchDa mỏng, toan thấp, niêm mạc dễ trầy, dễ viêmMiễn dịch còn kém, đặc biệt ở trẻ non tháng.Kháng thể IgG nhận từ mẹ, chủ yếu tác dụng trên vi trùng Gram (+)
MáuHồng cầu thiếu một số men khiến tăng Methemoglobin (hemoglobin không gắn được với Oxy), càng rõ trong trường hợp sinh non, thiếu men G6DPChất sắt được cung cấp chủ yếu vào 3 tháng cuối thai kỳ. Trẻ càng sinh non càng thiếu máu thiếu sắt sớmPaO2 tăng, erythropoietin giảm sau sinh và hiện tượng tán huyết sinh lý gây lên tình trạng thiếu máu sinh lý ở trẻ sau tháng thứ 2,3 ở trẻ đủ tháng và sau tháng thứ 1 ở trẻ non tháng
Nội tiếtCó nhiều nội tiết tố nữ, folliculin từ mẹ (vú sưng, có thể ra một chút máu ở âm đạo bé gái trong vòng 10-12 ngày đầu)Tuyến giáp hoạt động từ tháng thứ 3 thai kỳ và sẵn sàng hoạt động ngay sau khi ra đời để giữ thân nhiệt.Tụy hoạt động ngay sau sinh để tiết InsulinThượng thận to và hoạt động sớm
Bảng thống kê cơ các hệ cơ quan trẻ sơ sinh

2.Chăm sóc trẻ sơ sinh

Nguyên tắc chăm sóc trẻ sơ sinh:

Hướng dẫn chăm sóc cụ thể:

Cách tắm cho trẻ sơ sinh :

Chuẩn bị:

Thực hiện:

Cách chăm sóc rốn:

3. Nuôi dưỡng

Nguyên tắc chung:

Tại sao sữa mẹ lại đặc biệt quan trọng ?

Không nên cho trẻ bú mẹ khi:

Hướng dẫn cho con bú

Tiêu chí ngậm bắt vú đúng:

Tư thế mẹ khi cho con bú:

Đánh giá bú hiệu quả:

>> Xem thêm: Hướng dẫn cho con bú đúng cách

Máy hút sữa cho mẹ

4. Bệnh lý ở trẻ sơ sinh

Hội chứng suy hô hấp

Cần theo dõi kỹ nhịp thở của trẻ để phát hiện sớm suy hô hấp ở trẻ sơ sinh

Suy hô hấp là hội chứng khiếm khuyết thường gặp ở trẻ sơ sinh thường thấy những ngày đầu sau sinh. Khi thay đổi môi trường từ bụng mẹ với môi trường ngoài , bé cần thích nghi . Tự hô hấp bằng phổi là điều kiện cần thiết

Quá trình thích nghi bắt đầu từ lúc sinh cho đến 28 ngày sau sinh. Đây là giai đoạn có tỷ lệ tử vong cao nhất ở trẻ em, chiếm gần 70% tổng số tử vong của trẻ dưới 1 tuổi.

Suy hô hấp là tình trạng rối loạn khả năng trao đổi khí giữa phế nang và mao mạch dẫn tới giảm Oxy và tăng CO2 trong máu động mạch. Hội chứng này nói lên sự không thích nghi của bộ máy hô hấp, nó có thể xảy ra sau vài phút, vài giờ hay vài ngày sau sinh. Do đó, cần theo dõi nhịp thở của trẻ ít nhất trong vòng 7 ngày sau sinh để kịp thời phát hiện mọi dấu hiệu của suy hô hấp.

Dấu hiệu suy hô hấp:

Nguyên nhân:

Phòng tránh suy hô hấp:

4.2 Thay đổi thân nhiệt trẻ sơ sinh

Ngay sau thời khắc sinh nở là lúc trẻ sơ sinh rời khỏi môi trường cơ thể ấm cúng và ổn định của mẹ để tiếp xúc với môi trường khắc nghiệt bên ngoài. Trong khi đó trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non chức năng điều hòa thân nhiệt còn kém nên khi nhiệt độ của môi trường thay đổi vượt quá khả năng cơ thể tự điều chỉnh thì trẻ có thể bị sốt (tăng thân nhiệt) hoặc hạ thân nhiệt.

Nhiệt độ thân nhiệt trẻ sơ sinh bình thường của trẻ sơ sinh dao động từ 36,5 đến 37,40C. Tăng thân nhiệt hay hạ thân nhiệt nếu không được xử trí kịp thời sẽ dẫn tới hậu quả khôn lường.

Xem chi tiết: Cách ổn định thân nhiệt ở trẻ sơ sinh

Hạ thân nhiệt:Tăng thân nhiệt
Nguyên nhân.Diện tích da so với thân nhiệt trẻ sơ sinh lớn gấp 2-3 lần so với người lớn làm tăng mất nhiệt qua da nên trẻ dễ bị hạ thân nhiệtTrẻ sinh non tháng và nhẹ cân, lớp mỡ dưới da ít nên khả năng sinh nhiệt kémĐáp ứng chuyển hóa của trẻ đối với hiện tượng nhiễm lạnh rất hạn chế, làm tăng nguy cơ hạ thân nhiệt kéo theo mất năng lượng và sụt cân ở trẻ.Trẻ bị mắc bệnh gây hạ thân nhiệt.Trẻ không được bú sữa mẹ đầy đủ làm giảm sinh nhiệt, không chống được lạnh sẽ giảm trương lực cơ, giảm phản xạ bú làm trẻ bị đói; làm thành vòng xoắn thiếu dinh dưỡng, thiếu năng lượng gây hạ thân nhiệt trầm trọng khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm khuẩn và suy dinh dưỡng.Do trung tâm điều hòa thân nhiệt của trẻ sơ sinh chưa hoàn thiệnQuấn quá nhiều tã hoặc quấn trẻ quá chặt, đặt trẻ ở phòng quá nóngTrong giai đoạn sụt cân sinh lý trẻ có thể bị tăng thân nhiệtTrẻ bị mắc các bệnh lý nhiễm khuẩn.
Dấu hiệu nhận biếtDấu hiệu sớm: ít cử động, bú yếu, khóc yếu, nhiệt độ <360CDấu hiệu muộn: Toàn thân lạnh, cứng bì vùng lưng, chi; trẻ lờ đờ, thở nông, không đều. Nếu không được điều trị kịp thời sẽ làm chậm nhịp tim, hạ đường huyết, xuất huyết nội tạng, suy hô hấp,… có thể tử vong. Da trẻ nóng, đỏ, mẹ có cảm giác nóng đầu vú khi trẻ ngậm vú mẹTrẻ quấy khóc hơn bình thườngCặp nhiệt độ > 37,50C
Xử lý cơ bảnCho trẻ tiếp xúc da kề da với mẹ, phủ áo cho mẹ, đắp thêm chăn cho trẻ Đảm bảo nhiệt độ phòng nuôi trẻ 36 – 380C Nếu sau 2h xử lý như trên thân nhiệt trẻ không đạt được 36 độ trở lên thì cho trẻ nhập viện (Chú ý giữ nguyên tư thế ủ ấm cho trẻ)Giảm nhiệt độ phòng của trẻ, không để nhiều người trong phòngNới bớt tã lót, quần áo của trẻ, đảm bảo bú mẹ đủ Đưa trẻ tới cơ sở y tế tìm nguyên nhân để có hướng xử lý kịp thời.
Dự phòngLau khô trẻ, phòng của trẻ phải đạt nhiệt độ từ 36-380C, tránh gió lùaĐảm bảo dinh dưỡng đủ để cung cấp năng lượng cho trẻPhát hiện và điều trị kịp thời các bệnh lý của trẻNgăn chặn tăng hoặc hạ thân nhiệt là biện pháp dễ dàng hơn nhiều so với việc giải quyết hậu quả của nó gây ra.

4.3 Vàng da sơ sinh

Cần quan sát toàn thân của trẻ ở nơi sáng để phát hiện trẻ sơ sinh bị vàng da

Vàng da sơ sinh là triệu chứng thường gặp ở trẻ do nhiều nguyên nhân gây nên. Hồng cầu của trẻ sơ sinh bị vỡ phóng thích một lượng lớn chất Bilirubin có sắc tố vàng (Vàng da khi lượng Bilirubin tăng > 120 µmol/l (>7mg/dl) trong máu trẻ sơ sinh). Chính sự gia tăng của chất này làm da có màu vàng.

Chứng vàng da dễ dàng nhận biết bằng mắt thường ở nơi có đủ ánh sáng tự nhiên. Vì vậy hàng ngày mẹ cần quan sát toàn thân của trẻ ở nơi sáng. Trong trường hợp khó nhận biết (da trẻ đỏ hoặc đen) có thể ấn nhẹ ngón tay cái lên da trẻ vài giây, sau đó buông ra, nếu trẻ bị vàng da nơi ấn sẽ có màu vàng rõ rệt.

>>Xem thêm các loại vàng đa trẻ sơ sinh

Có 2 loại vàng da: vàng da sinh lý và vàng da bệnh lý:

Vàng da sinh lý:Vàng da bệnh lý:
Đặc điểm:Xuất hiện từ ngày thứ 3 sau đẻ. Xảy ra ở hầu hết trẻ sơ sinh với vàng da nhẹ vùng mặt, cổ, ngực và vùng bụng phía trên rốnVàng da không kết hợp với các triệu chứng bất thường khác như: thiếu máu, gan lách to, bỏ bú, lừ đừ…Vàng da đậm xuất hiện sớm, có thể xuất hiện từ ngày đầu tiên sau sinhKhông hết vàng sau 1 tuần với trẻ đủ tháng và 2 tuần đối với trẻ non thángVàng toàn thân, lòng bàn tay, bàn chân và cả kết mạc mắtCó xuất hiện các triệu chứng bất thường khác (trẻ lừ đừ, bỏ bú, co giật…)Xét nghiệm Bilirubin trong máu tăng cao hơn mức sinh lý. 
Nguyên nhân:Trẻ sơ sinh có lượng lớn tế bào hồng cầu, các tế bào này thường xuyên bị phá vỡ và thay mới. Khi tế bào hồng cầu bị phá vỡ sẽ giải phóng ra Bilirubin, một chất có màu vàng.  Trong khi đó, gan của bé lại chưa đủ trưởng thành để lọc bỏ hết Bilirubin khỏi máu. Sự tích tụ Bilirubin đủ lớn sẽ gây nên vàng da ở trẻ. Suy giảm chức năng tuyến giáp bẩm sinh ở trẻ Mẹ bị mắc đái tháo đường nhưng không được điều trị khi có thaiTắc đường tiêu hóa, tắc mật, viêm gan…Trẻ bị thiếu một số men: G6DP,..Bất đồng nhóm máu mẹ và con…
Tiến triển:Khi bé được khoảng 2 tuần tuổi, gan đã phát triển đầy đủ hơn và đủ sức xử lý Bilirubin nên bệnh vàng da sẽ tự khỏi mà không gây ra bất kỳ nguy hiểm nào.Nếu không phát hiện và điều trị vàng da bệnh lý kịp thời thì có thể xảy ra biến chứng nhiễm độc thần kinh (còn gọi là vàng da nhân) do Bilirubin gián tiếp thấm vào não, hậu quả là trẻ sẽ bị tử vong hoặc bị bại não suốt đời
Phòng bệnhTrẻ bú sữa mẹ sớm và hoàn toàn sau đẻ vì sữa mẹ giúp đào thải nhanh chất Bilirubin qua đường tiêu hóa.Hàng này theo dõi da của trẻ để phát hiện kịp thời sự lan rộng của vùng vàng da. Khi trẻ có biểu hiện nghi là vàng da cần đưa đến cơ sở y tế để điều trị.

Dựa vào thời gian xuất hiện vàng da, vị trí vàng da và cân nặng của trẻ để phân loại mức độ vàng da.

Ngày tuổiVị trí vàng daMức độThái độ xử trí
Ngày 1Bất cứ vị trí nàoVàng da nặngĐưa trẻ tới ngay cơ sở y tế
Ngày 2Cánh tay và cẳng chânVàng da nặng
Ngày 3Bàn tay và chânVàng da nặng

Trẻ sơ sinh cơ thể còn rất yếu ớt và nhạy cảm. Do đó, chăm sóc trẻ sơ sinh đòi hỏi mẹ và toàn thể gia đình cần hết sức lưu ý và thận trọng. Hy vọng các thông tin trên đây có thể giúp bạn chăm sóc tốt nhất cho trẻ sơ sinh. Giúp trẻ phát triển khỏe mạnh cả về thể chất và trí tuệ.

Theo:

Exit mobile version